شریف لک زایی

اخیراً فرصتی دست داد تا فیلم تازه حاتمی کیا، یعنی «به نام پدر» را ببینم. فیلم، برخلاف آثار پیشین حاتمی کیا چنگی به دل نمی زد. نه محتوا و نه حتی بازی بازیگر پرتوانی چون پرویز پرستویی، هیچ یک بر دل نمی نشیند. نه پرسش روشن بود و نه پاسخ. نه اعتراض و انتقاد به درستی و با قوت مطرح شد و نه درکی از پاسخ ها و دفاع از کارهای انجام شده به بیینده منتقل شد.

به نظر می رسد حاتمی کیا در اثر اخیر خود بیش از گذشته محافظه کار شده است. البته این مقتضای سنی او است! کشو قوس ها و عدم اکران فیلم «به رنگ ارغوان» را نیز باید به این محافظه کاری افزود. به نام پدر را می توان فقط نشان حضور حاتمی کیا در عرصه فیلم سازی به شمار آورد و این که او هنوز فیلم می سازد. اما این حضور متأسفانه حضوری کم رمق و سست و ضعیف است که بیینده را ناراضی از سالن سینما خارج می کند.

در همین چند روز فیلم «ارتفاع پست» حاتمی کیا نیز برای بار چندم از شبکه دو سیما به نمایش درآمد که به نظر قابل مقایسه با به نام پدر نیست. ارتفاع پست حرف های زیادی برای گفتن دارد و هنوز هم ارزش آن را دارد که با ولع به تماشای آن نشست. به ویژه بازی گرم بازیگران، بر ارزش آن می افزاید. در حالی که در به نام پدر بیننده با اثری مواجه است که از نوعی سردرگمی و آشفتگی حکایت دارد و با حسن ظن فقط به یک بار دیدن می ارزد. بیینده احساس می کند که فیلم بیش از حد کش دار شده است و می توانست در زمان کم تری نیز به پایان برسد.

البته باید اشاره کنم که فیلم از واقعیتی مغفول سخن می گوید. واقعیتی دردناک که هر روزه ساکنان شریف مناطق مرزی و از جمله خوزستان با آن دست و پنجه نرم می کنند و از بابت آن هنوز هم قربانی می دهند.

در همین زمینه یادداشت سایت بازتاب نیز خواندنی است.

این چند روز اظهارات پاپ اعتراضات شدیدی را در جهان اسلام و مسلمانان در پی داشته است. گرچه متن کاملی از سخنان وی در ایران منتشر نشده و یا من ندیده ام و قضاوت در این باره سخت است اما آنچه بيش از همه در سخنان پاپ دست مايه خشم شده، اشاره وي به گفتگويي است كه در قرن چهاردهم ميلادي ميان امپراتور بيزانس و يك انديشمند فارسي زبان درباره پيامبر اسلام روي داده و امپراتور بيزانس به اين انديشمند گفته است: «محمد چه چيز جديد آورده است؟ نشانم بده. جز مواردي شرارت‌بار و اعمال غيرانساني مانند دستور وي به گسترش اسلام به زور شمشير چيز ديگري نخواهي يافت.» این سخن البته ناشی از ناآگاهی و به احتمال ناشی از غرض ورزی او است. زیرا تاریخ و ذهن تاریخی ما البته به یاد دارد که مسبب جنگ های صلیبی چه کسانی بوده اند و بزرگ ترین جنگ های معاصر، یعنی جنگ اول و دوم جهانی، توسط چه کسانی آغاز و هدایت و رهبری شده است. با این حال اسلام و منطق اسلام و پیامبر رحمت به پرسش گرفته می شود. شاید نیازی به استدلال و آوردن شاهد بر بی پایگی ادعای مذکور درباره دستور پیامبر به گسترش اسلام به وسیله شمشیر نباشد. ذهن تاریخی ما به یاد دارد که پیامبر پس از فتح مکه و در اوج قدرت دست به انتقام از دشمنانش نزد و حتی از کسانی که روزی او و دیگر تازه مسلمانان را آزرده و رنج داده بودند گذشت و آنان را مورد عفو خویش قرار داد. البته نبایستی کتمان کرد که امروزه منطق برخی مسلمان نماها مانند القاعده و ... می تواند به عنوان شاهدی بر چنین ادعاهایی باشد که البته چنین عملکردهایی توسط خود مسلمانان محکوم و نادرست شمرده شده است و البته بحث آنان صرف نظر از نادرستی عمل آنان برای اجبار در مسلمان کردن مردم نیست و از منطق دیگری پی روی می کند که غرب باید در خود و عملکرد خود در قبال مسلمانان بجوید.

خوشبختانه موضع گیری های خوبی در این چند روز صورت گرفته است. امید می برم این قبیل سخنان - که روشن نیست از چه رو گفته می شود - به روشن تر کردن چهره پر نور پیامبر خدا حضرت محمد (ص)بینجامد.

برای شهدای در گروگان که صبح امروز ۲۳ شهریور در زاهدان و زابل تشییع شدند.

برادرم رضا، که به تازگی از بند گروگان گیران گروه تروریستی جندالله آزاد شده است می گفت: در اوایل چند روزی سرهنگ کاوه نیز نزد آنان نگهداری می شده است. وی تا آن روز که در اسارت با وی آشنا شده بود کاوه را نمی شناخت و سخت مجذوب اخلاق وی شده بود و از روحیه بالای کاوه نقل می کرد. یکی از جملاتی که برای وی از کاوه به یادگار مانده این بود که: انسان، موجودی با شکوه است. کاوه، دوره اسارت وی را تجربه شیرین و گرانبهایی برای وی می دانسته که نصیب هر کسی نمی شود.

زمانی که کاوه هنوز زنده و در گروگان بود، گروگان گیران فیلمی یک ساعته از او توزیع کردند که به اعترافات سرهنگ کاوه معروف شده بود. هر آگاهی که این فیلم را دیده باشد به تحت فشار بودن کاوه برای ایراد آن سخنان اذعان می کند. بگذرم!

من خودم نیز مرحوم کاوه را نمی شناختم و در این مدت و با همین فیلم با او آشنا شدم و البته بعدها برخی از دوستانم از اقدامات وی در شهربانی در رژیم پهلوی و نیز پس از انقلاب مطالب زیادی بازگو کردند که همه شنیدنی است. و نیز از اقدامات برای آزادی وی....!

برای این شهید عزیز و شهیدان زاهد شیخی و شاهبازی و نامجو که در اسارت به لقای پروردگار شتافتند طلب علو درجات می کنم. خدایشان رحمت کناد.

خبرگزاري انتخاب گزارش داد: بنیاد شهید و امور ایثارگران خبر از شهادت چهار تن از گروگان های فاجعه تاسوکی داد و در اطلاعیه هایی جداگانه بنیاد شهید و امور ایثارگران شهرستان زاهدان برای شرکت در تشییع پیکر سه تن از شهدای گروگانگیری های اخیر به نام های شهیدان نامجو، زاهد شیخی و کاوه در زاهدان دعوت به عمل آورد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری «انتخاب» از زاهدان، همچنین بنیاد شهید و امور ایثارگران شهرستان زابل نیز به اطلاع عموم مردم سیستان رساند فردا در تشییع پیکر شهید محمد شاهبازی شرکت کنند.
تشییع پیکر پاک این شهیدان فردا، پنج شنبه رأس ساعت 8 تشییع خواهد شد.
یادآور می شود، در جنایت هولناک بیست و پنجم اسفندماه گذشته، در منطقه تاسوکی، عوامل استکبار لکه ننگینی را با شهادت بیست و دوتن از افراد بی گناه بر پیشانی خود انگاشتند، در آن فاجعه هفت تن زخمی و هفت تن به گروگان گرفته شدند که پنج تن آنان آزاد گشته اند ولی آقای خداداد باغبانی در حال حاضر نیز در بند این گروه می باشد و یک تن از گروگان ها ( محمد شاهبازی) نیز شهید شد.
شهید نامجو فرمانده پاسگاه انتظامی ناهوک در استان سیستان و بلوچستان بود که چند ماه قبل از فاجعه تروریستی تاسوکی همراه با چند سرباز به گروگان گرفته شده بود، که سربازان مذکور آزاد شدند ولی وی به درجه شهادت نایل شد.
آقای زاهد شیخی و سرهنگ کاوه نیز گروگان گروه جندالله بوده اند که به درجه شهادت نایل آمدند.

شهادت این عزیزان را به خانواده آنان تسلیت می گویم.

درباره امام از نظر غایب

عقيده به امام غايب اعتقاد به ظهور مصلح كاملى است كه بشريت را، از طريق ساختن جامعه برتر و اجراى نظام بهتر و تعميم عدالت تام و تمام، به كامل‏ترين نظام‏هاى حيات بشارت مى‏دهد و همه بشر را براى رسيدن به كمال مطلوب خويش آماده مى‏سازد تا به عالى‏ترين قله معرفت و دانش و برخوردارى از بهترين امكانات زندگى و نزديكى و وحدت انسانى نايل آيند. بنياد اين انديشه و اعتقاد شعور فطرى انسان است، كه همواره و به طور دايم، بدون كوچك‏ترين توقفى، در همه زمينه‏هاى معرفت و شناخت و در تمامى ميدان‏هاى زندگى، او را به سوى برتر و بهتر سوق مى‏دهد.
...شايد ميراث عمومى علمى كه انسان از تعاليم آسمانى اكثر اديان به ارث برده، همانا انتظار مصلح كاملى است كه حق را به جايگاه خود برگرداند و آرمان‏هاى انبيا را به طور كامل و بى‏نقص اجرا كند. قرآن كريم، در موارد متعدد، به چنين آينده‏اى اشاره مى‏كند. از جمله در سوره انبيا، آيه 105 مى‏فرمايد: وَ لَقَد كَتَبنا فى الزَّبُورِ مِن بَعدِ الذِّكرِ اَنَّ الاَرضَ يَرِثُها عبادىَ الصّالِحُون؛ و ما در زبور - پس از تورات - نوشته‏ايم كه اين زمين را بندگان صالح من به ميراث خواهند برد... و هم چنين سنت مطهر نبوى، به رغم تفاوت مضامين، در حد تواتر معنوى، به ظهور مصلح كاملى كه اسلام را در شكل كاملش اجرا كند و زمين را پس از آن كه پر شده باشد از ظلم و جور پر از قسط و داد كند دلالت دارد.
از مجموعه اين ادله اعتقاد به امام غايب در انديشه مسلمانان متولد شد و مسلمانان در طول قرن‏ها پس از تولد امام بر اين باورند كه امام غايب بشارت دهنده يك نظام كامل و جامع الاطراف انسانى است پس از آن كه انسان به نهايت ناتوانى خود برسد و همه راه‏ها و شيوه‏هاى خود را شكست خورده بيابد و براى نجات خود و همه ابعاد وجودى‏اش آماده پذيرش نظامى كامل و جواب‏گو باشد، امام ظهور مى‏كند. طبيعى است كه چنين آمادگى و استعدادى در نفوس انسان‏ها موفقيت امام مبشِّر را آسان مى‏كند... .
بنا بر عقيده شيعه، امام غايب يكى از امامان معصوم و آخرين حلقه از حلقه‏هاى دوازده گانه است. آنها همه نور واحد و خط واحد و حامل دعوت و رسالتى يگانه و مجريان رسالت جد خويش و نه غير آن‏اند. بى‏شك چنين نقشى، با توجه به آن چه ما درباره مفهوم امام و ولى بر شمرديم، نظريه ويژه‏اى در برنامه‏هاى دينى تشكيل مى‏دهد و تعاليم و آموزش‏هاى دينى را روشن مى‏كند... اين نقش امام منتظَر در آينده است. نقش وى در زمان غيبت عبارت است از نگاهبانى و صيانت احكام الهى و جلوگيرى از شكل‏گيرى اجماع برخلاف حقيقت. يعنى او، با مخالفت خويش با ساير فتاوا، از حصول اجماع بر خلاف حقيقت جلوگيرى مى‏كند و در نتيجه مانع انحراف انديشه دينى مى‏شود... امام منتظَر در مذهب شيعه شخصى است يگانه، ممتاز و مشخص... احكام اسلامى به دست كسى كه جانشينى خداوند را در روى زمين داراست، تنفيذ و اجرا مى‏شود.

بخش نخست فكر سياسى امام موسى صدر در شماره 29 فصلنامه علوم سياسى منتشر شد. در بخش دوم گوشه ديگرى از انديشه سياسى ايشان ارائه و ديگر مؤلفه‏ها و عناصر اساسى از فكر سياسى امام موسى صدر برجسته مى‏گردد. گفتنى است غالب عناوين و تيترهاى انتخابى در صدر مباحث از نگارنده است. در مباحث فراروى، همانند بخش نخست، افزون بر حذف برخى مباحث و كوتاه كردن متن‏ها و نيز ويرايش صورى، هيچ‏گونه دخل و تصرفى در گفتار و نوشتار امام صدر انجام نشده و مطالب ايشان به طور مستقيم آمده است.
انسان‏شناسى‏
از نظر اسلام، انسان در جهان بينى آفرينش امتياز به خصوصى دارد؛ زيرا سرشت او پاك و فطرت او به دين حق كشانيده مى‏شود. او تنها موجودى است كه مى‏تواند راه راستى را كه براى او ترسيم شده برود و يا از اين راه منحرف و گمراه گردد. او چنين آفريده شده تا در كسب كمال، آزاد و مختار باشد نه آن كه مانند فرشتگان راهى را جز تسبيح خدا نشناسد و در كمال خود مجبور باشد. انسان در نظر اسلام به مقام شامخ نمايندگى خدا در زمين مفتخر گشته، كليد اسرار آفرينش به او سپرده شده و راه كشف حقايق و وسيله دست يافتن به همه چيز به او تعليم داده شده است. فرشتگان در برابر او سجده كرده و مقرر شده است كه همه نيروهاى جهان هستى مسخر او گردند و يگانه راه او براى رسيدن به مقام بلند نمايندگى خدا در زمين آن است كه نيروها و استعدادهاى شگرف خود را به كار برده و با دانش، به حقيقت جهان هستى و نيروهاى گوناگون آن واقف گردد و قوانين آن را كشف كند. اسلام همه قوانين خود را بر اين مفهوم انسان‏شناسى استوار ساخته و بر همين مبنا روابط فرد را با ديگران، روابط شخص را با جامعه و روابط همگى را با جهان تنظيم كرده است.2
[چنين انسانى جانشين خدا در زمين است‏] خليفه و به تعبير ديگر نماينده كسى است كه به طور مستقل و با اراده و اختيار، آرا و منويات شخص را طبق برنامه ترسيم شده، همراه با اعتماد به شناسايى مخصوص و تصرفات حكيمانه تنفيذ و اجرا مى‏كند. تحقق اين مقام در خارج بايد همراه با آزادى كامل در تصرفات به وجود آيد. (همان آزادى كه فرشتگان آسمان از آن بيم داشتند و تأكيد كردند كه اين انسان با اين كيفيت و با اين كه راه‏هاى خير و شر به روى او باز است در آينده منشأ فسادها و خون‏ريزى‏ها مى‏گردد. ولى تنها اختيار و آزادى اراده نمى‏تواند براى انسان فضيلت ايجاد كند، بلكه همه كرامت و فضيلت انسان در اين است كه راه خير و صواب را اختيار نمايد و پيمودن اين راه فقط به وسيله علم ممكن خواهد بود. همان علم و دانشى كه عنصر اصيل و پايه و اساس مقام نمايندگى و خيلفه الهى انسان در روى زمين است.
عبادت در نظر اسلام براى راضى ساختن خداوند يا سود رساندن به او نيست و همچنين براى رفع غضب يا بزرگداشت او نمى‏باشد. عبادت خدا اخلاص در بندگى او و يكتاپرستى است و از اين جهت انسان را از پرستش همه كس و همه چيز مى‏رهاند و همه بت‏ها را در نظر او مى‏شكند؛ زيرا تمام ذرات وجود و سراسر هستى او در بندگى خدا قرار مى‏گيرد و جايى در عقل و فكر و جسم و روح او براى پرستش ديگرى باقى نمى‏گذارد. عبادت، در نظر اسلام، سبب احساس نزديكى به خداوند در انسان است و در نتيجه يك احساس قدرت و توانايى زايدالوصفى را در او به وجود مى‏آورد كه از اين تقرب و نزديكى به خدا سرچشمه گرفته است. اين قدرت روحى سبب مى‏شود كه از همه نواقص و مضرات نفس در امان باشد. عبادت در اسلام، حضور در پيشگاه الهى است و اين حضور و راز و نياز و مصاحب موجب اكتساب و تشرف به صفات عالى الهى مى‏گردد و به همين دليل مى‏توان عبادت را مصدر همه كمالات شناخت.

اعیاد شعبانیه مبارک

توصيف، تحليل، تبيين و نقد انديشه سياسى متفكران مسلمان معاصر كه شرايط فكرى و سياسى تقريباً مشتركى با زمان ما دارند، از اهميت زيادى براى پاسخ گويى به برخى خلأهاى موجود در جامعه برخوردار و بسيار راه‏گشاست.

نظر به اهميت شخصيت و انديشه سياسى امام موسى صدر در جهان اسلام و پاسخ‏گويى به معضلات انسان معاصر و با عنايت به عدم توجه به انديشه سياسى وى در ايران، تبيين انديشه سياسى ايشان ضرورى مى‏نمايد. ايشان از معدود انديشمندانى است كه افكار و انديشه‏هايش بر بخشى از جهان اسلام به خصوص كشور لبنان سايه افكنده و تأثير مهمى در آن جامعه بر جاى نهاده است. هدف اصلى مقاله حاضر بازشناسى و بازخوانى انديشه سياسى امام موسى صدر و نيز عرضه انديشه سياسى و پاسخ‏هاى او به پاره‏اى از معضلات جوامع اسلامى و در نهايت بسط فرهنگ و انديشه اسلامى و پاسخ‏گويى به خلأهاى علمى جامعه است.

تاكنون در خصوص انديشه سياسى امام موسى صدر، اثر مستقلى انجام نگرفته است و تنها يكى از مجلات‏ در ويژه نامه‏اى، به طور گذرا و غير تخصصى، به افكار اجتماعى ايشان پرداخته است. هر ساله در لبنان همايشى با عنوان «كلمة السواء» برپا مى‏شود كه در آن به انديشه سياسى ايشان نيز توجه مى‏شود و برخى مقالات و سخنرانى‏ها درباره انديشه سياسى وى ارائه مى‏گردد؛ به ويژه مى‏توان از همايش «جايگاه آزادى در اصلاحات و نوگرايى» ياد كرد كه به همت مركز مطالعات و تحقيقات امام موسى صدر در روزهاى دوم و سوم دسامبر 2004 (دوازدهم و سيزدهم آذر ماه 1383) در بيروت برگزار شد. اين نهمين كنفرانس «كلمة السواء» بود كه مانند سال‏هاى گذشته با سخنان رهبران طوايف دينى و نماينده پاپ و با حضور رؤساى سه قوه و مقامات لبنانى و ايرانى افتتاح شد. در همايش بين‏المللى مذكور، شخصيت‏ها و متفكران مسلمان و مسيحى آخرين تحقيقات خود را درباره آزادى، اصلاحات، نوانديشى و نسبت اين پديده‏ها با يكديگر مطرح كرده‏اند. همچنين، بررسى و نقد آرا و منظومه علمى امام موسى صدر، پرچمدار گفت و گوى اديان و نوانديشى دينى، يكى از محورهاى اصلى بحث‏ها و گفت و گوهاى اين همايش بوده است.
نيز بايد از موسوعه امام موسى صدر ياد كنم. اين مجموعه دوازده جلدى شامل تمامى گزارش‏ها و اخبار و مستندات مربوط به حيات و فعاليت‏هاى امام موسى صدر از روز ورود به لبنان تا زمان ربوده شدن ايشان است و كليه مصاحبه‏ها، گفتارها و سخنرانى‏ها و پاره‏اى حوادث و وقايع مربوط به ايشان شامل مى‏شود. اين مجموعه به زبان عربى است و نوعى روز شمار به حساب مى‏آيد.
افزون بر اين‏ها و نيز آثار مكتوب امام موسى صدر، كه برخى از آنها به فارسى نيز بازگردانده شده است، بايد از فعاليت مؤسسه فرهنگى و تحقيقاتى امام موسى صدر و نيز پايگاه اطلاع رسانى اينترنتى‏ اين مؤسسه ياد كنم كه نوشته‏ها و مباحث ايشان را ترويج كرده و تاكنون متن‏هاى مختلفى از امام موسى صدر را در اين سايت در معرض ديد خوانندگان قرار داده است.