شریف لک زایی

امروزه واژه جامعه مدنى براى بسيارى آشنا است. اما اين كه چه نوع تلقى و تعريفى از آن در اذهان وجود دارد، بسيار متفاوت و بعضا ناهمگون است . ديدگاه پاره‏اى از طرح اين بحث همان تلقى‏اى است كه در غرب از آن رايج است . از اين رو در اين ديدگاه هيچ نوع تفاوتى ميان طرح اين بحث در ايران و ساير كشورها وجود ندارد و مراد و منظور هر دو يكى است . هيچ نوع قيدى هم نمى‏توان بر آن زد و يا اين كه اساسا نبايد آن را قيد زد و براى آن شرط و شروط قائل شد . زيرا اين واژه با توجه به اين كه از فرهنگ ديگرى وارد شده است، داراى بار معنايى خاصى است كه نمى‏توان بدون جدا ساختن آن بار معنايى، از آن، استفاده كرد . به نظر مى‏رسد عمدتا طيف سكولار و روشنفكر طرفدار غرب از جامعه مدنى با گستره معنايى ويژه‏اى كه در غرب كاربرد دارد حمايت مى‏كنند.

اما در تلقى ديگرى از جامعه مدنى، جامعه مدنى مدينة‏النبى سخن گفته مى‏شود . در اين ديدگاه با توجه به بار معنايى ويژه‏اى كه در آن نهفته است، به نوعى آن را با عنصر دينى و اسلامى؛ يعنى مدينة‏النبى مقيد مى‏كند و از بار معنايى آن كه از بسترها و شرايط تاريخى غربى برخاسته است، مى‏كاهد و آن را با جامعه اسلامى سازگار مى‏سازد: «جامعه مدنى غربى از حيث تاريخى و مبانى نظرى، منشعب از دولت‏شهرهاى يونانى و نظام سياسى روم است؛ در حالى كه جامعه مدنى مورد نظر ما از حيث تاريخى و مبانى نظرى، ريشه در "مدينة‏النبى "دارد.»

دوره غيبت به دليل فقدان حضور معصوم در جامعه برای شیعیان دوره نقصان و حرمان تلقی می‌شود. از اين رو یکی از مهم‌ترين مسائل پيش روی شيعيان در اين دوره مسآله حق حاکميت و حکومت و مبانی نظام سياسی و دولت است. عمده‌ترين مباحث در باب مبانی نظام سياسی شيعه در دو حوزه کلامی و فقهی طرح شده است. اين مبانی به طور عمده از سوی کسانی طرح و بسط يافته است که قائل به نظريه دولت مبتنی بر آموزه ولايت فقيه در عصر غيبت هستند. نوشته حاضر می‌بایست درامدی بر طرح بحث درباره مبانی کلامی و فقهی نظام سياسی شيعه در عصر غیبت که مبتنی بر آموزه ولایت فقیه است تلقی شود.

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام ایزد گسترده مهر مهروز